Intervertebral diskler, omurga kemiklerinin arasında yastık işlevi gören, omurganın hareketini sağlayan ve omurgaları birbirine bağlayan yapılardır. Bu bağ dokusunun orta kısmı (nükleus pulposus) daha yumuşak jel kıvamında iken çevresi anulus fibrosus denilen sağlam bir dokudan oluşmaktadır. Çeşitli sebeplerle (yaşlanma, travma, sigara kullanımı, mesleki durumlar vb.) bu dış bağdaki bozulma diskin iç kısmında bulunan jelatinoz yapının dışarı çıkmasına, omuriliğe ve sinir köklerine baskıda bulunmasına sebep olmaktadır.
Klinik olarak bel ağrısı, bacaklarda ağrı, uyuşma ve kuvvet kaybına neden olabilen bu durum “bel fıtığı” olarak bilinmektedir. Bel ağrısı çok yaygın bir durum olmasına rağmen tüm bel ağrılarının çok küçük bir kısmı bel fıtıklarına bağlıdır. Bel fıtıkları büyük oranda L3-L4, L4-L5 ve L5-S1 olarak adlandırılan bel omurgasının son üç segmentinde ortaya çıkmaktadır.
Bel fıtığı riskini artırabilecek faktörler şunları kapsar:
Kilo: Fazla vücut ağırlığı, omurgaya ve disklere binen yükün artmasına neden olur. Bu yük artışı disklerde deformasyona ve normal şeklin bozulmasına sebep olur. Hamilelik, çok hızlı kilo alma gibi durumlarda vücudun ağırlık merkezi yer değiştirir ve omurganın dengesi bozulur.
Yaşam Tarzı: Omurganın stabilitesi için kemik, eklem, intervertebral disk ve ligamentler kadar kasların da çok büyük önemi vardır. Hareketsiz yaşam, egzersiz yapmamak omurganın hareketini sağlayan ve omurgaya destek olan kaslarda zayıflamaya neden olur. Omurgadaki mekanik dengenin bozulması bel fıtığına zemin hazırlar.
Meslek: Yoğun fiziksel aktivite ve kuvvet gerektiren meslekler ile uzun süre ayakta durma veya oturma gerektiren mesleklerde çalışan kişilerde bel fıtığı riski daha yüksektir.
Ailesel Yatkınlık: Bel fıtığı genetik bir hastalık değildir ancak omurganın şekli ve bağ dokusu özellikleri genetik faktörlerden etkilenmektedir. Bu sebeple, ailesel olarak normal topluma göre göre daha sık ve daha erken yaşlarda omurga problemleri ile karşı karşıya kalan bir hasta grubu mevcuttur.
Sigara kullanımı: Sigara kullanımı bağ dokuya zararlı etkileri nedeniyle ve disk dokusunun beslenmesini bozması sebebiyle bel fıtığı riskini arttırmaktadır.
Tanı & Tedavi
Bel fıtığı tanısında öncelikli olan fizik muayene ve bu muayene esnasında yapılan testlerdir. Yapılan muayenede bel fıtığı düşünülüyorsa; fıtığın seviyesi ve derecesini/büyüklüğünü saptamak, tedavi şekillerini belirlemek amacıyla direk grafi, MR, BT, Myelografi ve EMG gibi çeşitli tetkikler hastanın gereksinimine göre tek başına veya kombine olarak uygulanır.
Bel fıtığı tedavisinde; hastanın şikayetlerine, nörolojik olarak kaybının olup olmamasına, fıtığın büyüklüğüne göre çok çeşitli tedavi seçenekleri mevcuttur. Tedavide; yatak istirahati, ağrı kesici-kas gevşetici gibi medikal tedaviler, fizik tedavi olabileceği gibi, ameliyatsız lokal girişimler de uygulanabilmektedir. Tüm tedavilere yanıtsız ağrı, fıtığa bağlı kas gücü kaybının olması, omurilik basısına bağlı mesane ve bağırsak problemlerinin olması durumunda cerrahi tedavi gereklidir.
Cerrahi tedavi günümüzde mikrocerrahi yada endoskopik cerrahi tekniklerle yapılmaktadır. Endoskopik diskektomi tüm vakalara uygun olmamakla birlikte uygun ve seçilmiş vakalarda avantaj sağlamaktadır. Bununla birlikte cerrahi seçenekler içerisinde en sık kullanılan yöntem mikrocerrahidir. Mikroskop eşiğinde yaklaşık 1.5-2 cm bir alandan yapılan işlem ile sinire baskı yapan fıtık dokusu temizlenmekte, hasta aynı gün mobilize edilebilmektedir. Tüm bel fıtıkları ameliyatsız tedavi edilemediği gibi bel fıtıklarının tümüne de ameliyat gerekmemektedir.
