Beyin tümörleri yenidoğan yaş grubu da dahil olmak üzere tüm yaş gruplarında görülebilirler. İyi huylu (benign) ya da kötü huylu (malign) olabilirler. Bulunduğu, ödem oluşturduğu ve baskı yaptığı bölgelere göre belirtiler verir. Beyin tümörleri genellikle oluşum kaynağına göre 2’ye ayrılırlar:
- Primer (Birincil) Beyin Tümörleri: Beynin kendi hücrelerinin kontrolsüz çoğalması ile oluşan lezyonlardır.
- Sekonder (İkincil) Beyin Tümörleri: Vücudun diğer organlarında yerleşen kanserlerinin beyne yayılması ile ortaya çıkan lezyonlardır.
Primer Beyin Tümörleri
Beynin kendi hücrelerinden kaynaklanan primer beyin tümörleri iyi huylu (benign) ya da köyü huylu (malign) olabilirler. Primer beyin tümörleri; glial hücreler, nöronal hücreler, meningeal hücreler veya schwann hücrelerinden kaynaklanabilmektedir.
Sekonder (Metastatik) Beyin Tümörleri
Vücudun başka yerindeki bir tümörün beyne kan yoluyla yayılması sonucu oluşan tümörlerdir.
Sıklık sırasına göre beyne metastaz yapan tümör türleri;
- Akciğer kanseri
- Meme kanseri
- Böbrek kanseri
- Cilt kanseri
- Kalın bağırsak kanseridir.
Metastatik tümörler malign özellik göstermektedir. Eğer bilinen odak yoksa patoloji raporunun ardından Onkoloji uzmanı tarafından ayrıntılı bir değerlendirme ile asıl kanserli organ tespit edilir. Gerekli hallerde diğer organlara yönelik görüntülemeler, kan testleri ile PET-CT yapılabilir. Tedavisinde gerekli hallerde cerrahi ile birlikte kemoterapi ve radyoterapi kombinasyonu uygulanır.
Beyin Tümörü Kimlerde ve Neden Ortaya Çıkar?
Bazı kanser türlerinde olduğu gibi beyin tümörlerinin neden geliştiği konusunda hala kesin bir kanıt yoktur. Ancak beyin tümörü hakkında kesin olarak bilinen şey, her yaş grubunda görülebilmesidir. Dünya nüfusu yaşlandıkça beyin tümörlerinin görülme oranı artmaktadır.
Yaş: En sık 40-70 yaş aralığında görülürler ancak bununla birlikte 8 yaş altı çocuklarda görülen tüm tümörler içerisinde beyin tümörleri ilk sıradadır.
Cinsiyet: Beyin tümörleri erkeklerde daha sık görülmektedir ancak meningiomlar kadınlarda daha sık görülmektedir.
Irk: Tüm beyin tümörleri beyaz ırkta daha fazla görülmektedir.
Genetik: Birinci derece yakınında beyin tümörü öyküsü olanlarda beyin tümörü gelişimi riski normal popülasyona göre yüksektir.
***Sigara ve alkol tüketimi, radyasyon maruziyeti beyin tümörü riskini yükseltmektedir.
Beyin Tümörü Belirtileri Nelerdir?
Beyin tümörü belirtileri, beyin tümörünün teşhisinde çok önemli role sahiptir. İyi ya da kötü huylu beyin tümörleri belli bir büyüklüğe ulaştıkları zaman kafa içinde basınç artışına ve çevre dokuda ödeme neden olurlar. Buna bağlı olarak da beyni bir tarafa doğru itebilir, beyin dokusunu ya da sinirlere baskı yaparak fonksiyon kaybına neden olabilirler. Bunlara bağlı olarak beyin tümörlerinde görülen belirtiler aşağıda sıralanmıştır.
- Baş ağrısı
- Bulantı ve kusma
- Görme problemleri
- İşitme problemleri
- Nöbet
- Denge ve yürüme bozuklukları
- Kollarda ve bacaklarda güç kaybı, hissizlik, karıncalanma
- Unutkanlık
- Kişilik bozuklukları
- Konuşma bozuklukları
- Apati (hareket ve mimiklerde yavaşlama)
- Bazı özel yeteneklerde (hesap yapma, yazı yazma gibi) bozulma
- Hormonal bozukluklar
Sık Görülen Beyin Tümörü Türleri
Astrositomlar
Astrositomlar, merkezi sinir sisteminin destek hücreleri olan astrositlerden kaynaklanırlar. Bu tümörler, histopatolojik özelliklerine bağlı olarak çeşitli derecelere ayrılmaktadır. Düşük dereceli astrositomlar primer beyin tümörlerinin %15’ini oluşturmakta olup 30’lu ve 40’lı yaşlardaki hastalarda ortaya çıkma eğilimindedir. Tedavi, mümkün olan maksimum cerrahi rezeksiyon ile birlikte gerekli hallerde kemoterapi ve radyoterapidir.
Glioblastoma Multiforme (GBM)
Astrositomların en yaygın görülen ve en kötü huylu tipidir. WHO Grade IV astrositom veya glioblastoma multiforme (GBM) olarak adlandırılmaktadır. Glioblastoma multiforme, primer beyim tümörlerinin %25’ini oluşturmakta olup 55 ila 75 yaşları arasındaki hastalarda sıklıkla saptanmaktadır. Standart tedavi; cerrahi sonrası radyokemoterapi kombinasyonudur.
Oligodendroglioma
Merkezi sinir sisteminde (MSS) sinir hücresi kılıfı üreten hücreler olan oligodendrositlerden kaynaklanan tümörlerdir. Astrositomlarla mukayese edildiğinde daha iyi prognoza sahiptirler. Bazı özel genetik mutasyonlara (1p19q delesyonu) sahip olanlar, radyasyon tedavisi ve kemoterapiye daha iyi yanıt verme özelliğine sahiptirler.
Ependimom
Ependimal hücrelerden kaynaklanan tümörlerdir. Ependim hücreleri BOS boşlukları ve ventrikül duvarlarını kaplayan hücrelerdir. Erişkin yaş grubunda karşılaşılan tümörlerin küçük bir kısmını oluşturmakla beraber, çocukluk çağında da görülebilen tümörlerdir. Standart tedavi; cerrahi, radyoterapi ve/veya kemoterapi kombinasyonudur.
Meningiomlar
Meningiomlar, merkezi sinir sisteminin zarlarından kaynaklanan tümörlerdir. Esas kaynağı araknoidal cap hücreleridir. Primer beyin tümörlerinin yaklaşık ¼’ü meningiomlardır. Yaş ile hastalığın görülme sıklığı arasında doğru orantı vardır. Bu tümörlerin çok büyük kısmı iyi huylu özellik gösterir ve cerrahi rezeksiyon ile tedavi edilebilmektedir. Gamma Knife radyocerrahisi de meningiomlara yönelik başarılı tedavi yöntemlerinden birisidir. Ayrıca, yüksek dereceli meningomlarda kemoterapi ve diğer tıbbi tedaviler de tedavi seçenekleri arasındadır.
Schwannoma
Schwannomalar, periferik sinir sisteminde miyelin üretiminden sorumlu “Schwann hücreleri”nden kaynaklanmaktadır. Primer beyin tümörlerinin %8-10’unu oluşturmaktadır. Schwannomalar en sık olarak, beşinci ve sekizinci kraniyal sinir tutulumu yaparlar. Bu tümörler genellikle iyi huylu lezyonlardır ve cerrahi rezeksiyon ile tedavi edilebilmektedir. Kalıntı tümör dokuları ya da küçük boyutlu schwannomalar için radyocerrahi başarı ile uygulanmaktadır.
Tanı
Tanı için detaylı bir öykü ve titizlikle yapılan nörolojik muayene ilk basamağı oluşturur. Kontrastlı MR (Manyetik Rezonans) görüntüleme ile tanı konulur. Gerekli hallerde BT (Bilgisayarlı tomografi) ve DSA (Beyin Anjiyografi) gibi yöntemlere başvurulabilmektedir.
Tanıyı kesinleştirmek için ise biyopsi ve patolojik değerlendirilme yapılır. Bunun sonucunda tümörün tipi, evresi kesin olarak öğrenilir ve tedavi planı hazırlanır.
Tedavi
Beyin tümörü tedavi seçenekleri cerrahi, radyoterapi ve kemoterapiden oluşmaktadır. Yalnızca cerrahi yapılabildiği gibi gerekli hallerde tüm tedavi modalitelerinin kombinasyonları da kullanılmaktadır. Cerrahiye karar verme sürecinde ve tümör çıkarımının sınırlarını belirlemede; tümörün histopatolojik özelliği, yerleşim yeri, hastanın yaşı ve genel sağlık durumu, ek hastalıkların varlığı gibi birçok faktör göz önünde bulundurulmaktadır.
Takip
Tümör benign (iyi huylu) ise ve tamamı çıkarılmışsa genellikle 1. ve 6. ay kontrollerinden sonra yılda bir kez kontrol yapılır.
Malign (kötü huylu) tümörlerde ise Beyin ve Sinir Cerrahisi, Medikal Onkoloji ve Radyasyon Onkolojisi bölümlerinin de takipleri göz önünde tutularak tedavi devam eder ve kontroller daha sık olarak yapılır.
